Kış aylarında beton dökümü, doğru önlemler alındığında güvenle yapılabilir; temel kural, taze betonun en az +5°C sıcaklıkta yerleştirilmesi ve yeterli dayanım kazanana kadar donmaktan korunmasıdır. Türkiye’de soğuk ve sıcak havada beton uygulamalarını TS 1248 (Anormal Hava Şartlarında Beton Yapım Kuralları) düzenler. Ankara gibi kışı sert geçen illerde katkı seçimi, malzemenin ısıtılması, örtme, kür ve pompa hattının korunması birlikte planlanmalıdır.
Soğuk hava ne zaman başlar?
TS 1248’e göre, döküm yerinde ölçülen günlük ortalama sıcaklığın üç gün üst üste +5°C’nin altında kalması ve bu süre içinde günün yarısından fazlasında sıcaklığın +10°C’yi aşmaması soğuk hava olarak kabul edilir. Ortalama sıcaklık, gün içinde belirli saatlerde yapılan ölçümlerin ortalamasıyla bulunur.
Pratikte bu, Ankara ve İç Anadolu’da kasım sonundan mart sonuna kadar uzanan dönemin büyük kısmında soğuk hava önlemlerinin gündemde olması demektir. Bolu, Çankırı ve Kırşehir gibi yüksek ve iç kesimlerde gece donları daha erken başlayıp daha geç bitebilir.
Soğuk hava betona ne yapar?
- Priz ve sertleşme yavaşlar. Çimentonun su ile reaksiyonu (hidratasyon) düşük sıcaklıkta yavaşlar; beton geç sertleşir, kalıp sökme süresi uzar.
- Erken yaşta donma kalıcı hasar verir. Betonun içindeki su donduğunda hacmi yaklaşık %9 artar ve henüz zayıf olan yapıyı parçalar. Kaynaklarda betonun donmaya dayanabilmesi için birkaç MPa (genellikle 4–5 MPa civarı) basınç dayanımına ulaşmış olması gerektiği belirtilir.
- Yüzey sorunları artar. Donan yüzeyde pullanma, tozuma ve aderans kaybı görülür.
- Isı farkı çatlak yaratabilir. Kalın kesitlerde sıcak iç ile soğuk yüzey arasındaki fark çatlak riskini artırır.
Taze beton sıcaklığı: alt sınır +5°C
TS EN 206 ve TS 13515 kapsamında taze beton sıcaklığının teslimde en az +5°C olması istenir. Hava çok soğuksa santraller daha yüksek bir taze beton sıcaklığı hedefler; çünkü beton mikserde, pompada ve kalıpta ısı kaybeder.
| Önlem | Nasıl uygulanır | Etkisi |
|---|---|---|
| Sıcak karışım suyu | Santralde ısıtılmış su kullanılır | Taze beton sıcaklığını yükseltir |
| Agreganın korunması | Agrega buzlanmaya karşı örtülür, gerekirse ısıtılır | Donmuş agrega girmesini önler |
| Priz hızlandırıcı / antifriz katkı | Santral tarafından dozajlanır | Erken dayanım kazanımını hızlandırır |
| Çimento seçimi | Daha hızlı dayanım kazanan çimento tercih edilebilir | Donma riskli süreyi kısaltır |
| Su/çimento oranı | Düşük tutulur, şantiyede su eklenmez | Donabilecek serbest suyu azaltır |
Önemli: Klorür içeren katkılar donatı korozyonu riski nedeniyle betonarmede kullanılmamalıdır. Katkı seçimi her zaman hazır beton santraliyle birlikte yapılmalıdır. Betonun sınıfı ve karışımıyla ilgili temel bilgileri beton sınıfları yazımızda bulabilirsiniz.
Döküm öncesi hazırlık
- Hava tahminini takip edin. Dökümü, ardından gelen birkaç günün en soğuk gecesine göre planlayın; mümkünse gün ortasına denk getirin.
- Kalıp ve donatıdan kar ve buzu temizleyin. Donmuş zemin, buzlu donatı veya kalıp üzerine beton dökülmez.
- Örtü ve yalıtım malzemesini sahaya getirin. Battaniye, ısı yalıtım levhası, branda ve naylon döküm bitmeden hazır olmalıdır.
- Gerekirse ısıtıcı planlayın. Kapalı alanlarda ortam ısıtıcıları kullanılabilir; kapalı mekânda yanma gazı birikimine karşı havalandırma sağlanmalıdır.
- Beton miktarını ve mikser aralığını netleştirin. Soğukta mikserin sahada beklemesi betonun soğumasına yol açar.
Genel hazırlık adımları için döküm öncesi şantiye hazırlık kontrol listemize bakabilirsiniz.
Kışın pompa hattında dikkat edilmesi gerekenler
Soğuk hava yalnızca betonu değil, sabit beton pompası ve boru hattını da etkiler. Sahada dikkat edilen başlıca noktalar:
- Hatta beton bekletilmez. Uzun duraklamalarda çelik borular içindeki beton hızla soğur, sertleşmeye ya da donmaya başlayabilir; bu da hatta tıkanmaya yol açar.
- Temizlik suyu hatta bırakılmaz. Döküm sonrası yıkamada kullanılan su borularda ve hortumlarda kalırsa gece donarak ekipmana zarar verebilir. Hat boşaltılıp drene edilir.
- Yağlama şerbeti zamanında basılır. Hattın yağlanması döküm başlamadan hemen önce yapılır, bekletilmez.
- Mikser aralığı sıkı tutulur. Mikserlerin düzenli gelmesi hem betonun soğumasını hem de pompanın uzun süre boşta beklemesini önler.
Hattın neden tıkandığına dair ayrıntılı bilgi pompa hattında tıkanma neden olur yazımızda.
Soğuk havada kür ve koruma
Kışın kür, betonu hem nemli hem de sıcak tutmak anlamına gelir. Genel öneriler:
- Döküm biter bitmez yüzeyi naylonla, ardından battaniye veya yalıtım levhasıyla örtün.
- Kenarları ve köşeleri özellikle koruyun; ısı kaybı en çok buralarda olur.
- Su ile ıslatarak kür yapılacaksa suyun donmayacağından emin olun; donma riski varsa ıslak kür yerine örtü ve kür maddesi tercih edin.
- Örtüleri birden açmayın; ani sıcaklık düşüşü (termal şok) yüzeyde çatlak oluşturabilir.
- Kalıp sökme sürelerini uzatın ve mümkünse sahada aynı koşulda bekletilen numunelerle dayanımı takip edin.
Kür yöntemleri ve süreleri hakkında ayrıntılar için beton kürü nedir, nasıl yapılır rehberimizi okuyabilirsiniz. Yaz koşullarındaki tersi riskler için de yaz sıcağında beton dökümü yazımıza göz atın.
Kışın sık yapılan hatalar
- Donmuş zemine grobeton veya temel dökmek: Zemin çözüldüğünde oturma ve çatlak oluşabilir.
- Kıvamı açmak için su eklemek: Hem dayanımı düşürür hem de donabilecek serbest su miktarını artırır.
- Örtüyü sabaha bırakmak: Betonun en savunmasız olduğu ilk gece korumasız kalır.
- Yalnızca katkıya güvenmek: Katkı, örtme ve ısı korumasının yerini tutmaz.
- Numuneleri dışarıda bırakmak: Donan numuneler betonun gerçek durumunu yansıtmaz ve yanlış sonuç verir.
- Hattı gece boyunca sahada dolu bırakmak: Borularda ve hortumlarda kalan su veya beton artığı donarak ertesi gün işi geciktirir, ekipmana zarar verebilir.
Bu hataların ortak noktası, soğuk havanın etkisinin dökümle bitmediğinin unutulmasıdır. Kışın beton en az ilk birkaç gün boyunca aktif olarak korunmalıdır.
Ankara kışında döküm planı
Ankara’da gündüz sıcaklıkları kışın çoğu zaman sıfırın üzerine çıksa da geceleri sıklıkla don olur. Bu nedenle dökümü sabah erken başlatıp gün ortasında bitirmek, akşam ilk soğuk saatlerden önce örtüleri tamamlamak yaygın bir yaklaşımdır. 2002’den bu yana Ankara ve çevre illerde dört mevsim operatörlü sabit pompa hizmeti veriyoruz; kış dökümünüzün tarihini ve saatini birlikte planlamak için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
