Yaz sıcağında beton dökümü, betonun hızlı su kaybı ve erken priz alması nedeniyle özel önlem gerektirir. En etkili yöntemler, dökümü sabah erken veya akşam saatlerine almak, taze beton sıcaklığını sınırın altında tutmak, gerekirse priz geciktirici katkı kullanmak ve kürü döküm biter bitmez başlatmaktır. Türkiye’de sıcak hava beton uygulamaları da soğuk havada olduğu gibi TS 1248 kapsamında ele alınır.
Sıcak hava betona ne yapar?
Yüksek sıcaklık, düşük nem, rüzgâr ve doğrudan güneş birleştiğinde beton şu sorunlarla karşılaşır:
- Hızlı kıvam kaybı: Beton mikserde ve hatta beklerken katılaşır, yerleştirmek zorlaşır.
- Erken priz: İşlenebilirlik süresi kısalır; perdah ve vibrasyon için zaman daralır.
- Plastik rötre çatlakları: Yüzey suyu hızla buharlaşır, beton daha sertleşmeden yüzeyde ince çatlaklar oluşur.
- Soğuk derz riski: Önceki tabaka hızlı priz aldığı için üstüne dökülen betonla iyi kaynaşmayabilir.
- Uzun vadeli dayanım kaybı: Çok sıcak dökülen ve iyi kür edilmeyen betonun 28 günlük dayanımı hedefin altında kalabilir.
Sıcak hava nasıl tanımlanır, taze beton sıcaklığı kaç olmalı?
Kaynaklarda TS 1248 kapsamında, hava sıcaklığının üst üste birkaç gün boyunca yaklaşık 30°C’nin üzerinde seyrettiği dönemler sıcak hava olarak ele alınır. Taze beton sıcaklığı için ise standartlarda yaygın olarak en fazla 35°C üst sınırı verilir; birçok proje şartnamesi ve uygulama rehberi daha temkinli olarak 30–32°C civarını hedefler. Betonun en verimli davrandığı sıcaklık aralığı genellikle 15–20°C olarak kabul edilir.
| Durum | Yaygın kabul gören değer | Not |
|---|---|---|
| İdeal taze beton sıcaklığı | 15–20°C | En iyi işlenebilirlik ve dayanım gelişimi |
| Taze beton sıcaklığı üst sınırı | Genellikle 35°C | Şartnameler daha düşük değer isteyebilir |
| Riskli hava sıcaklığı | 30°C ve üzeri | Ek önlemler gerekir |
| Kür süresi | En az 7 gün nemli tutma | Sıcak ve rüzgârlı havada daha da önemli |
Kesin değerler için projenin teknik şartnamesi ve hazır beton santralinin önerisi esas alınmalıdır.
Santralle birlikte alınacak önlemler
Sıcak havada iyi bir döküm, beton daha santralden çıkmadan başlar:
- Priz geciktirici veya süper akışkanlaştırıcı katkı: İşlenebilirlik süresini uzatır, şantiyede su eklenmesine gerek bırakmaz.
- Soğuk karışım suyu veya buz: Taze beton sıcaklığını düşürmenin en yaygın yollarındandır.
- Agreganın gölgelenmesi ve sulanması: Güneşte bekleyen agrega betonu ısıtır.
- Mikser planı: Mikserlerin güneşte beklemesi önlenir, teslim aralığı döküm hızına göre ayarlanır.
- Pompa ile döküleceğinin bildirilmesi: Santral kıvamı ve katkıyı mesafeye ve bekleme sürelerine göre tasarlar.
Kesinlikle kaçınılması gereken uygulama, kıvamı azalan betona şantiyede su katmaktır. Bu, su/çimento oranını yükseltir ve betonun sınıfını fiilen düşürür. Konuyu beton sınıfları yazımızda ayrıca ele aldık.
Sahada döküm planı
- Saati doğru seçin. Sabahın ilk saatleri veya akşam ve gece dökümü, sıcaklığın en düşük olduğu dönemlerdir. Gece dökümünde aydınlatma ve çevreye karşı gürültü konusu önceden planlanmalıdır.
- Kalıp ve zemini nemlendirin. Kuru kalıp ve zemin betonun suyunu emer. Döküm öncesi sulanır, ancak su birikintisi bırakılmaz.
- Rüzgâr ve güneşe karşı önlem alın. Geniş döşemelerde rüzgâr kesici ve gölgelik buharlaşmayı azaltır.
- Ekip ve ekipmanı yeterli tutun. Vibrasyon ve perdah ekibi betonun gelme hızına yetişmelidir.
- Tabakaları bekletmeyin. Kalın elemanlarda bir tabaka priz almadan üstü dökülmelidir.
Genel döküm kuralları için beton dökülürken dikkat edilmesi gerekenler yazımıza bakabilirsiniz.
Pompa hattı güneşte ısınırsa ne olur?
Sabit pompa ile yapılan dökümlerde beton, uzun çelik borular boyunca taşınır. Yazın doğrudan güneş alan çelik borular ciddi biçimde ısınabilir. Bu durum:
- Borunun cidarına temas eden betonun suyunu kaybetmesine ve katılaşmasına,
- Hattaki sürtünmenin ve basıncın artmasına,
- Özellikle duraklamalardan sonra tıkanma riskinin yükselmesine yol açar.
Sahada uygulanan başlıca önlemler:
- Hat güzergâhını mümkün olduğunca gölgeden geçirmek, uzun açık kısımları örtmek.
- Dökümden önce boruları suyla soğutmak ve hattı zamanında yağlamak.
- Mikser aralığını düzenli tutup hattın içinde beton bekletmemek.
- Uzun bir duraklama kaçınılmazsa pompayı belirli aralıklarla kısa süre çalıştırarak betonu hareket ettirmek ya da gerekirse hattı boşaltmak.
Hatta tıkanmanın diğer nedenlerini pompa hattında tıkanma neden olur yazımızda anlattık. Kullandığımız kamyon üzerine monteli yer pompası kendi su tankıyla geldiği için hattın soğutulması ve döküm sonrası temizliği için gereken su sahada hazır bulunur.
Sıcak havada perdah ve yüzey bitirme
Geniş döşeme ve zemin betonlarında yaz sıcağı perdah zamanlamasını da değiştirir. Yüzey beklenenden çok daha hızlı sertleşebileceği için perdah ekibinin döküm başlamadan sahada olması gerekir. Yüzeye su serpilerek perdah yapılması, yüzey tabakasını zayıflatıp tozumaya yol açtığı için önerilmez. Buharlaşmanın çok hızlı olduğu durumlarda yüzeye uygulanan buharlaşma geciktirici ürünler perdah için zaman kazandırabilir. Derz kesimi de sıcak havada genellikle daha erken yapılmalıdır; geç kalınan derz kesimi kontrolsüz çatlaklara neden olabilir. Bu nedenle yazın geniş zemin dökümlerinde perdah makinelerinin, derz kesme makinesinin ve kür malzemesinin döküm başlamadan önce sahada hazır olması, işin kalitesi açısından en az beton kadar önemlidir.
Yazın kür: ilk saatler belirleyici
Sıcak havada kür, perdah biter bitmez, hatta geniş döşemelerde perdahla eşzamanlı olarak başlamalıdır:
- Yüzey ıslak çuval, keçe veya kür örtüsüyle örtülüp sürekli nemli tutulur.
- Naylon örtü kenarlarından sabitlenir ki rüzgârla açılmasın.
- Kür maddesi (kür membranı) püskürtülecekse yüzey suyu çekildikten hemen sonra uygulanır.
- Sulama, sıcak saatlerde aralıklı değil sürekli nem sağlayacak şekilde planlanır; soğuk suyla sıcak betona ani şok yapılmamasına özen gösterilir.
Ayrıntılı kür rehberi için beton kürü nedir, nasıl yapılır, soğuk mevsimdeki farklı riskler için kış aylarında beton dökümü yazılarımızı okuyabilirsiniz.
2002’den bu yana Ankara ve çevre illerde operatörlü sabit beton pompası hizmeti veriyoruz. Yaz dökümünüzü serin saatlere planlamak için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
